ประวัติความสำคัญ “วันสารทไทย” จารีตประเพณีทำบุญทำทานเดือนสิบ 2564

วันสารทไทย 2564 ตรงกับวันที่ 6 ตุลาคม ถือเป็นจารีตสำคัญของคนประเทศไทยที่ปฏิบัติสืบต่อกันมายาวนาน มักจะจัดขึ้นในราวกันยายน-ตุลาคมของทุกปี ทั้งยังยังเป็นวันรวมเครือญาติที่สมาชิกในครอบครัว ร่วมกันทำบุญทำกุศลอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลไปให้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว มีประวัติที่มาที่ไปอย่างไร ติดตามจากเนื้อหานี้

ทำความรู้จัก “วันสารทไทย” เป็นวันอะไร?

วันสารทไทย คือ วันทำบุญทำกุศลกลางปีของคนประเทศไทย ตรงกับวันแรม 15 ค่ำ ขึ้น 10 บ้างก็นิยมเรียกวันนี้ว่า “วันสารทเดือนสิบ” หรือ “จารีตทำบุญทำกุศลเดือนสิบ” โดยในแต่ละภาคจะมีชื่อเรียกที่ไม่เหมือนกันออกไป ดังนี้

– ภาคกลาง : วันสารทไทย
– ภาคใต้ : งานบุญเดือนสิบ, จารีตชิงเปรต
– ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ : งานทำบุญข้าวสาก
– ภาคเหนือ : งานตานก๋วยสลาก

วันสารทไทยได้รับอิทธิพลมาจากคติประเทศอินเดีย เมื่อไทยรับเข้ามาใช้เป็นส่วนใดส่วนหนึ่งของประเพณีพื้นเมืองแล้ว ก็จะมีความยึดโยงกับความเชื่อเรื่องสังคมทำการเกษตรและบรรพบุรุษ โดยเชื่อว่าการทำบุญให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว รวมทั้งสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เคารพนับถือ จะช่วยดลบันดาลให้ครอบครัวอยู่เย็นเป็นสุข ฝนตกตามฤดูกาล พืชพรรณธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ เก็บเกี่ยวเห็นผลผลิตที่พึงพอใจ แต่ว่าถ้าไม่เคารพบรรพบุรุษและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ก็จะได้รับผลที่ตรงข้ามกันนั่นเอง

เรื่องราววันสารทไทย มีที่มาอย่างไร?

จากหลักฐานในหนังสือพิธีสิบสองเดือน บทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เชื่อว่า จารีตวันสารทไทยมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ส่วนต้นเหตุที่คาดการณ์ว่าได้รับอิทธิพลมาจากประเทศอินเดียและคติพราหมณ์ เนื่องมาจากในอดีตกาลช่วงวันสารทที่จัดในเดือน 10 เมื่อเทียบกับช่วงฤดูเก็บเกี่ยวของไทยแล้ว พบว่าเป็นตอนที่ข้าวยังไม่สุก ไม่ใช่ฤดูเก็บผลผลิตของไทย ก็เลยไม่สามารถที่จะทำของหวานกระยาสารทขึ้นมาโดยใช้ผลผลิตในช่วงนั้นได้
เมื่อเป็นเช่นนั้น คนประเทศไทยก็เลยปรับปรุงแก้ไขดัดแปลงด้วยการนำข้าวสารเก่า ผสมกับถั่วและงา เพื่อใช้ทำของหวานกระยาสารท สำหรับบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เทพดา และผีสาง ที่รอปกป้องรักษาปกป้องแทนนั่นเอง ถัดมาเมื่อคนประเทศไทยหันมานับถือศาสนาพุทธ ก็เลยนิยมทำบุญทำกุศลกับภิกษุ เพื่ออุทิศบุญส่วนบุญส่วนกุศลไปให้บรรพบุรุษ รวมทั้งคนเสียชีวิตที่กลายเป็น “เปรต” ให้ได้ได้โอกาสมารับส่วนบุญในวันทำบุญทำกุศลสารทเดือนสิบนั่นเอง ซึ่งคนใต้จะเรียกวันนี้ว่า “วันทำบุญทำกุศลชิงเปรต” นั่นเอง โดยควรจะมีการจัดสำรับของกิน ผลไม้ ของหวานพอง ของหวานลา ฯลฯ นำไปทำบุญทำกุศล เพื่อหวังให้วงศ์ญาติที่ล่วงลับไปแล้ว ได้รับผลบุญในช่วงเทศกาลดังที่กล่าวถึงแล้ว

sartjaen2

ความสําคัญวันสารทไทย สะท้อนแนวคิดเรื่องอะไรบ้าง?

  • การแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อบรรพชนที่ล่วงลับไปแล้ว เชื่อว่าในช่วงวันสารทเดือนสิบ วงศ์ญาติที่ตายจากไปแล้ว แต่ว่ายังต้องใช้กรรมอยู่ จะได้กลับมาหาครอบครัวเพื่อรับส่วนบุญกุศล
  • การแสดงความเคารพนับถือต่อผู้มีบุญคุณณ แสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างบรรพชนที่เสียชีวิตไปแล้ว และบุตรหลานวงศ์ญาติที่ยังมีชีวิตอยู่
  • การแสดงความมีน้ำใจ เนื่องมาจากในช่วงวันสารทไทย คนประเทศไทยมักจะนิยมนำของหวานกระยาสารท หรือของหวานตามจารีตของแต่ละแคว้น ไปมอบให้แก่กัน
  • การแสดงความเคารพนับถือต่อธรรมชาติ แม่โพสพ ผีสาง เทพดา (ตามความเชื่อของแต่ละพื้นที่) ที่ช่วยปกป้องรักษาปกป้องให้พืชผลการกสิกรรมได้ผลดี
  • การเสียสละ ทำบุญทำกุศล บริจาคทาน ไม่โลภ ไม่ยึดติด ทั้งยังเป็นการอุปการะพุทธศาสนา อนุรักษ์จารีตไทยสืบไป

sartjaen1

สำหรับกิจกรรมวันสารทไทยที่คนประเทศไทยยึดถือปฏิบัติกันทุกปี คือ การไปวัดทำบุญทำกุศล กรวดน้ำอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับ ด้วยการนำข้าวปลาของกิน ผลไม้ ของหวานตามจารีต ไปร่วมใส่บาตรที่วัด ซึ่งการประกอบพิธีวันสารทไทยในแต่ละพื้นที่ ก็อาจมีลักษณะที่ไม่เหมือนกันออกไป